{"id":2457,"date":"2011-09-15T09:39:03","date_gmt":"2011-09-15T05:39:03","guid":{"rendered":"https:\/\/shahidov.com\/en\/?p=2457"},"modified":"2020-03-11T21:11:32","modified_gmt":"2020-03-11T17:11:32","slug":"konfederasiya-yoxsa-birlik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shahidov.com\/en\/?p=2457","title":{"rendered":"KONFEDERAS\u0130YA, YOXSA B\u0130RL\u0130K?"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/az-turk.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-thumbnail wp-image-2458\" title=\"az-turk\" src=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/az-turk-100x80.jpg\" alt=\"\" width=\"100\" height=\"80\" \/><\/a>Son d\u00f6vrl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259-Az\u0259rbaycan Konfederasiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lib. Bu ideyan\u0131n \u0259sas t\u0259r\u0259fdarlar\u0131ndan biri sabiq mill\u0259t v\u0259kili G\u00fclt\u0259kin Hac\u0131b\u0259yli bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn bildirmi\u015fdi ki, \u00f6t\u0259n ill\u0259r konfederasiya ideyas\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6n\u0259mli, real v\u0259 t\u0259bii z\u0259rur\u0259td\u0259n do\u011fan bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs oldu\u011funu ortaya qoyub.<!--more--><\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, T\u00fcrk Konfederasiyas\u0131 ideyas\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyada, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259, daxil oldu\u011fumuz m\u00fcr\u0259kk\u0259b geopolitik arealda m\u00f6vcud olan v\u0259 \u00f6lk\u0259mizin he\u00e7 d\u0259 s\u0131\u011fortalanmad\u0131\u011f\u0131 t\u0259lat\u00fcml\u0259rd\u0259n v\u0259 qar\u015f\u0131durmalardan \u0259n real xilas modelidir.<br \/>\nG\u00fclt\u0259kin Hac\u0131b\u0259ylinin bu fikirl\u0259ri geni\u015f m\u00fczakir\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b oldu, &#8220;\u015e\u0259rq&#8221; q\u0259zetinin ba\u015f redaktoru Akif A\u015f\u0131rl\u0131, &#8220;Yeni Az\u0259rbaycan&#8221; q\u0259zetinin ba\u015f redaktoru Hikm\u0259t Babao\u011flu bu ideya il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u015f\u0259rhl\u0259r yazd\u0131lar. Bu yaz\u0131larda konfederasiya ideyas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r yer al\u0131b.<br \/>\nYeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, xeyli m\u00fcdd\u0259t \u00f6nc\u0259 B\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan Xalq C\u0259bh\u0259si (BAXCP) Partiyas\u0131 da maraql\u0131 bir t\u0259klifl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015fdi. BAXCP Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Avropa Birliyi modelind\u0259 bir araya g\u0259lm\u0259si t\u0259klifini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. G\u00fcrc\u00fcstan prezidenti Mixail Saaka\u015fvili d\u0259 Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259c\u0259k Avropa Birliyi modelind\u0259 konfederativ birlik t\u0259klifini s\u0259sl\u0259ndirib.<br \/>\nB\u0259s g\u00f6r\u0259s\u0259n, bu t\u0259klifl\u0259rd\u0259n hans\u0131 daha \u00f6n\u0259mli v\u0259 reald\u0131r? Az\u0259rbaycan Demokrat Partiyas\u0131 s\u0259drinin m\u00fcavini H\u0259sr\u0259t R\u00fcst\u0259movun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, T\u00fcrkiy\u0259nin Az\u0259rbaycan\u0131n da yerl\u0259\u015fdiyi siyasi co\u011frafiyadak\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259ti, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 son zamanlar b\u00f6lg\u0259 g\u00fcc\u00fc kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259si, habel\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin iqtisadi, h\u0259rbi, insani v\u0259 dig\u0259r resurslar\u0131, regionun tarixind\u0259ki rolu v\u0259 s. dem\u0259y\u0259 imkan verir ki, b\u00f6lg\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm siyas\u0259t planlar\u0131 qurulark\u0259n onun m\u00f6vqeyi n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r: &#8220;T\u00fcrkiy\u0259nin Az\u0259rbaycan v\u0259 dig\u0259r t\u00fcrkdilli MDB \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn bir ba\u015fqa \u0259h\u0259miyy\u0259ti d\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin xalqlar\u0131 il\u0259 etnik, dini, tarixi uy\u011funluqlar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fudur. Amma T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 konfederasiya indiki halda bu d\u00f6vl\u0259tin \u00f6z\u00fcn\u0259, d\u00fcnyada ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r\u0259, region \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259, d\u00fcnya g\u00fccl\u0259rin\u0259, bir s\u00f6zl\u0259 bu b\u00f6lg\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 maraqlar\u0131 v\u0259 planlar\u0131 olan h\u0259r k\u0259s\u0259 yaln\u0131z bir siyasi mesaj kimi \u0259h\u0259miyy\u0259tli ola bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki bu ideyan\u0131n ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259si indiki halda v\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 m\u00fcmk\u00fcns\u00fczd\u00fcr, b\u0259lk\u0259 d\u0259 laz\u0131m deyil. Ona g\u00f6r\u0259 laz\u0131m deyil ki, \u0259n az\u0131 bu istiqam\u0259td\u0259ki m\u00fczakir\u0259l\u0259r \u0259trafda biz\u0259 qar\u015f\u0131 daha ciddi q\u0131c\u0131qlar oyadacaq v\u0259 eyni zamanda T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Az\u0259rbaycan xalqlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn f\u0259rqli t\u0259r\u0259fl\u0259rini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n neqativ m\u0259nada \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xaracaq ki, bu da indiki halda biz\u0259 q\u0259tiyy\u0259n laz\u0131m deyil. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, bu m\u00f6vzu \u00e7ox ciddi v\u0259 geni\u015f ara\u015fd\u0131rma t\u0259l\u0259b edir. Amma Avropa Birliyi modelind\u0259 birliyin yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259rin davam etdirilm\u0259si v\u0259 bu ideyan\u0131n inki\u015faf\u0131 m\u00fctl\u0259q z\u0259ruridir. Ona g\u00f6r\u0259 davam etdirilm\u0259si deyir\u0259m ki, GUAM modelini bu istiqam\u0259td\u0259 ideya kimi q\u0259bul etm\u0259k olar. Bu modelin davaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 inki\u015faf\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259, Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Ukrayna v\u0259 dig\u0259r region \u00f6lk\u0259l\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259c\u0259k regional iqtisadi birliy\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. M\u0259nc\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u0259r birinin maraqlar\u0131na cavab ver\u0259n v\u0259 regionda uzunm\u00fcdd\u0259tli s\u00fclh v\u0259 iqtisadi rifah bax\u0131m\u0131ndan \u0259lveri\u015fli potensiala malik ideya m\u0259hz bu ola bil\u0259r&#8221;.<br \/>\n<strong>Rusiya Federasiyas\u0131 Prezidenti yan\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u0130dar\u0259\u00e7ilik Akademiyas\u0131n\u0131n doktorant\u0131, f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru \u018fhm\u0259d \u015eahidov<\/strong> <em>h\u0259mi\u015f\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birliyinin, B\u00f6y\u00fck Turan n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin realla\u015fmas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yir: &#8220;\u0130nanm\u0131\u015fam v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 inan\u0131ram ki, dili bir, dini bir, soyk\u00f6k\u00fc bir xalqlar bir d\u00f6vl\u0259t kimi birl\u0259\u015fm\u0259lidirl\u0259r. Amma bu birlik xalqlar\u0131n i\u00e7ind\u0259n g\u0259l\u0259n bir ehtiyac v\u0259 anla\u015fma n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015f verm\u0259lidir. Konkret \u015f\u0259xsl\u0259rin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fcn, siyasi manevrl\u0259rin m\u0259hsulu olmamal\u0131d\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu g\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 bu birliy\u0259 haz\u0131r deyil, \u00e7\u00fcnki bir s\u0131ra probleml\u0259r m\u00f6vcuddur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri b\u00fct\u00fcn hallarda h\u0259l\u0259 d\u00fcnyada \u00f6z\u00fcn\u00fcn strukturunu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259c\u0259k g\u00fcc\u0259 sahib deyill\u0259r. Biri siyas\u0259tind\u0259 AB\u015e-\u0131n t\u0259siri olan bir d\u00f6vl\u0259t, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 Rusiyan\u0131n daha \u00e7ox siyas\u0259tinin formala\u015fmas\u0131nda a\u011f\u0131rl\u0131ql\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rdir. Bunlar m\u00fcst\u0259qilliyind\u0259n o t\u0259r\u0259f\u0259 hans\u0131sa bir q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259rs\u0259, m\u00fc\u0259yy\u0259n probleml\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259rl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda g\u00fccl\u0259n\u0259r\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u00f6z ist\u0259dikl\u0259ri formata g\u0259l\u0259 bil\u0259rl\u0259r. O ki, qald\u0131 konkret olaraq, T\u00fcrkiy\u0259-Az\u0259rbaycan Konfederasiyas\u0131 ideyas\u0131na, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n bo\u015fluqlar m\u00f6vcuddur. Bel\u0259 bir ideya T\u00fcrkiy\u0259nin dig\u0259r g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin korlanmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r&#8221;.<\/em><\/p>\n<p>S\u0259lcuq<br \/>\n<strong><a href=\"http:\/\/xalqcebhesi.az\/news.php?id=3584\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"> &#8220;Xalq C\u0259bh\u0259si&#8221; q\u0259zeti, 14 Sentyabr 2011-ci il<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son d\u00f6vrl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259-Az\u0259rbaycan Konfederasiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lib. Bu ideyan\u0131n \u0259sas t\u0259r\u0259fdarlar\u0131ndan biri sabiq mill\u0259t v\u0259kili G\u00fclt\u0259kin Hac\u0131b\u0259yli bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn bildirmi\u015fdi ki, \u00f6t\u0259n ill\u0259r konfederasiya ideyas\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6n\u0259mli,&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2458,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[232],"tags":[],"class_list":["post-2457","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-interview"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/az-turk.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2457","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2457"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2457\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12361,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2457\/revisions\/12361"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2457"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2457"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2457"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}