{"id":629,"date":"2009-10-19T17:40:22","date_gmt":"2009-10-19T13:40:22","guid":{"rendered":"https:\/\/shahidov.com\/en\/?p=629"},"modified":"2020-03-11T21:21:28","modified_gmt":"2020-03-11T17:21:28","slug":"dovl%c9%99ti-turk-mill%c9%99ti-rus-olan-xalq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shahidov.com\/en\/?p=629","title":{"rendered":"D\u00d6VL\u018fT\u0130 T\u00dcRK, M\u0130LL\u018fT\u0130 RUS OLAN XALQ"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/almati.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-5828\" alt=\"almati\" src=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/almati.jpg\" width=\"292\" height=\"292\" \/><\/a>Almat\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259ti t\u0259bli\u011f ed\u0259n bir d\u0259n\u0259 d\u0259 plakata rast g\u0259lm\u0259dim&#8230;<\/strong><br \/>\nOktyabr\u0131n 4-d\u0259 ax\u015fam saatlar\u0131nda Almat\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin beyn\u0259lxalq hava liman\u0131na endim. \u201cAir Astana\u201d hava yollar\u0131 \u015firk\u0259tin\u0259 m\u0259xsus t\u0259yyar\u0259 il\u0259 u\u00e7du\u011fumdan art\u0131q t\u0259yyar\u0259d\u0259c\u0259 qazax dili il\u0259 ilkin tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131m ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<!--more--> St\u00fcardessalar qazax v\u0259 rus dill\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Oturaca\u011f\u0131m\u0131n saxlancaq yerind\u0259 qazax-rus dan\u0131\u015f\u0131q kitab\u00e7as\u0131 da var idi. Qazaxca \u00f6yr\u0259ndiyim ilk ifad\u0259l\u0259r \u201cRahmet\u201d (\u00c7ox sa\u011f olun), \u201cMenin esin Ahmet\u201d (M\u0259nim ad\u0131m \u018fhm\u0259ddir) k\u0259lm\u0259l\u0259ri oldu.<br \/>\n\u0130lk d\u0259f\u0259 idi ki, Qazax\u0131stana s\u0259f\u0259r edirdim. Buran\u0131 s\u0131rf t\u00fcrk \u00f6lk\u0259si hesab edirdim v\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0259 m\u0259hz bu \u0259hval-ruhiyy\u0259y\u0259 k\u00f6kl\u0259mi\u015fdim. Lakin hava liman\u0131na en\u0259rk\u0259n ilk g\u00f6z\u00fcm\u0259 sata\u015fan \u201cBeeline\u201d mobil operator reklam\u0131 b\u00fct\u00fcn t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131m\u0131 darmada\u011f\u0131n etdi. Fikirl\u0259\u015fdim ki, burada da ruslar a\u011fal\u0131q edir&#8230;<\/p>\n<p>Fikirl\u0259rimd\u0259 yan\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131m&#8230; M\u0259ni aeroportda Qazax\u0131stan Milli Kitabxanas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si qar\u015f\u0131lad\u0131&#8230; ad\u0131 Nata\u015fa idi&#8230; rus idi. Hotel\u0259 ged\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00f6hb\u0259t etdik. S\u0259n dem\u0259 Qazax\u0131stan \u0259halisinin 40%-i qazax, 30%-i rus, dig\u0259r hiss\u0259si is\u0259 uy\u011fur v\u0259 dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri idi. \u018fhalinin 30%-nin rus olmas\u0131 art\u0131q m\u00fc\u0259yy\u0259n ciddi m\u0259qamlardan x\u0259b\u0259r verirdi. Hotel\u0259 yerl\u0259\u015fdim. Konfrans ay\u0131n 7-d\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131ndan h\u0259l\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri g\u0259zm\u0259y\u0259 3 g\u00fcn vaxt\u0131m var idi. Odur ki, \u00f6z\u00fcm\u0259 t\u0259nb\u0259llik verm\u0259yib d\u00fc\u015fd\u00fcm \u015f\u0259h\u0259rin can\u0131na&#8230;<\/p>\n<p>Almat\u0131 q\u0259dim g\u00f6z\u0259l \u015f\u0259h\u0259rdir&#8230; Lakin yeni-yeni binalar da tikilm\u0259kd\u0259dir. \u018fhalinin h\u0259yat s\u0259viyy\u0259si normal idi. Bak\u0131ya nisb\u0259t\u0259n xeyli ucuzluq idi. \u00c7inl\u0259 h\u0259ms\u0259rh\u0259d olmas\u0131 da bu ucuzlu\u011fa \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 xeyli \u00e7inliy\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olurdu. El\u0259 ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti d\u0259 m\u0259hz \u00e7inlil\u0259r\u0259 m\u0259xsus idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/plugins\/random-image\/DSC_0268.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" alt=\"\" src=\"\/wp-content\/plugins\/random-image\/DSC_0268.jpg\" width=\"370\" height=\"248\" \/><\/a><\/p>\n<p>Hava g\u00fcn\u0259\u015fli idi. \u201cK\u00f6k tebe\u201d adlanan da\u011fl\u0131q yer\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131q avtobusla. Oradan b\u00fct\u00fcn Almat\u0131 adam\u0131n ayaqlar\u0131 alt\u0131nda idi. Sanki bizim da\u011f\u00fcst\u00fc park kimi&#8230; Orada milliyy\u0259tc\u0259 uy\u011fur olan Sultan adl\u0131 bir cavan o\u011flanla tan\u0131\u015f oldum. S\u00f6hb\u0259t Urum\u00e7id\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fc. Sultan \u00e7inlil\u0259rin Urum\u00e7id\u0259 uy\u011furlara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131qca m\u0259nim t\u00fckl\u0259rim biz-biz olurdu. Sultan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00e7inlil\u0259r Allaha inanm\u0131rlar, b\u00fcdb\u0259r\u0259stdirl\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlardan insanl\u0131\u011fa xas hans\u0131sa h\u0259r\u0259k\u0259t g\u00f6zl\u0259m\u0259k d\u0259 d\u00fczg\u00fcn deyil. Q\u0259lbind\u0259 Allah qorxusu olmayan insan, mill\u0259t ist\u0259nil\u0259n v\u0259h\u015filiy\u0259 ged\u0259r. Sultan\u0131n qismind\u0259 uy\u011furlar\u0131n \u0259sl t\u00fcrk oldu\u011funun \u015fahidi olurdum.<\/p>\n<p>Lakin qazaxlar bar\u0259d\u0259 bunlar\u0131 dem\u0259k bir q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tindir. \u00c7\u00fcnki, qazaxlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00f6zl\u0259rini t\u00fcrk hesab etmirl\u0259r. Qazax\u0131stan prezidenti Nursultan Nazarbayevin xarici s\u0259f\u0259rl\u0259rind\u0259, T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131na h\u0259rs olunmu\u015f m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 m\u0259nd\u0259 el\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaratm\u0131\u015fd\u0131 ki, b\u00fct\u00fcn qazaxlar \u00f6zl\u0259rini s\u0131rf t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 hesab edirl\u0259r. Lakin s\u0131ravi qazaxlarla \u00fcnsiyy\u0259tim bu fikrin yaln\u0131\u015f oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131xard\u0131. Cavan qazax o\u011flan v\u0259 q\u0131zlarla ayaq\u00fcst\u00fc \u00fcnsiyy\u0259tim oldu. Onlara \u201cS\u0259nin milliyy\u0259tin kimdir? S\u0259n t\u00fcrks\u0259nmi? Hans\u0131 mill\u0259tl\u0259r s\u0259n\u0259 daha yax\u0131nd\u0131r?\u201d sual\u0131 verdikd\u0259 he\u00e7 fikirl\u0259\u015fm\u0259d\u0259n \u201cM\u0259n qazaxam. N\u0259 t\u00fcrk?! M\u0259n qazaxam! Rusiya bizim dostumuzdur!\u201d cavab\u0131n\u0131 verirdil\u0259r. Bu da he\u00e7 t\u0259sad\u00fcfi deyildi. \u00c7\u00fcnki, idar\u0259etm\u0259 \u00fcsulunda h\u0259l\u0259 d\u0259 Sovet \u00fcslubu duyulan Qazax\u0131standa \u0259halinin \u0259ks\u0259r hiss\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 rusdur. E\u015fitdiyim\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259l\u0259 indi ruslar\u0131n say\u0131 azal\u0131b. \u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259halinin 70%-i rus idi.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/plugins\/random-image\/S6300370.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" alt=\"\" src=\"\/wp-content\/plugins\/random-image\/S6300370.jpg\" width=\"370\" height=\"278\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Konfrans ba\u015flayan g\u00fcn daha maraql\u0131 idi. Qazax aliml\u0259ri il\u0259 \u00fcnsiyy\u0259t\u0259 x\u00fcsusil\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131m. Onlar\u0131n bu t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck m\u00f6vzusunda hans\u0131 m\u00f6vqed\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259c\u0259kl\u0259rini b\u00f6y\u00fck maraqla g\u00f6zl\u0259yirdim. Allaha \u015f\u00fck\u00fcr! G\u00f6zl\u0259ntil\u0259rim m\u00fcsb\u0259t sonluqla n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. Qazax aliml\u0259ri \u00f6z soy k\u00f6kl\u0259rinin t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu d\u0259rk edir v\u0259 bunu q\u00fcrurla dil\u0259 g\u0259tirirdil\u0259r. Beyn\u0259lxalq konfrans Qazax\u0131stan Milli Kitabxanas\u0131n\u0131n konfrans zal\u0131nda ke\u00e7irilirdi. Konfransa Az\u0259rbaycandan, Rusiyadan, \u0130randan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n aliml\u0259r g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. M\u0259nd\u0259n ba\u015fqa, Az\u0259rbaycandan g\u00f6z\u0259l ziyal\u0131 xan\u0131m professor Valid\u0259 M\u0259mm\u0259dova da konfransda i\u015ftirak edirdi v\u0259 \u00e7ox maraql\u0131 m\u0259ruz\u0259 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. Konfransda \u0130randan da aliml\u0259rin g\u0259li\u015fi art\u0131q m\u0259nd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n fikirl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. Bilirdim ki, konfrans\u0131n gedi\u015find\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcbahis\u0259l\u0259r yaranacaq, \u00e7\u00fcnki farslar da buradad\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/plugins\/random-image\/S6300384.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" alt=\"\" src=\"\/wp-content\/plugins\/random-image\/S6300384.jpg\" width=\"370\" height=\"278\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">El\u0259 d\u0259 oldu&#8230; \u0130randan g\u0259lmi\u015f aliml\u0259r Firdovsinin \u201c\u015eahnam\u0259\u201d \u0259s\u0259rinin s\u0131rf \u0130ran \u0259d\u0259biyyat\u0131na xas oldu\u011funu iddia etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u00dcst\u0259lik m\u0259nim \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131m\u0131n giri\u015f hiss\u0259sini az\u0259rbaycanca etm\u0259yim v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131mda \u0130ran \u0259v\u0259zin\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycan ifad\u0259sini i\u015fl\u0259tm\u0259yim farslar\u0131 cin at\u0131na mindirdi. Q\u0131z\u011f\u0131n diskussiyalar ba\u015flad\u0131. Bildirdim ki, a\u011fa, \u201c\u015eahnam\u0259\u201d poemas\u0131nda \u0130ran-Turan m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n b\u0259hs olunursa, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 siz farslar bu \u0259s\u0259rin t\u00fcrkl\u0259r\u0259 he\u00e7 bir aidiyyat\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edirsiz?! D\u00fczd\u00fcr, Firdovsi \u201c\u015eahnam\u0259\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u0130ran pad\u015fahlar\u0131n\u0131 v\u0259sf edir, lakin poemada \u00e7oxlu sayda t\u00fcrk m\u0259sk\u0259nl\u0259ri bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r, Turan haqq\u0131nda s\u0259hif\u0259l\u0259rl\u0259 b\u0259hs edilir. Ax\u0131rda ortaq m\u0259xr\u0259c\u0259 g\u0259l\u0259 bildik. Biz d\u0259, farslar da Firdovsinin \u201c\u015eahnam\u0259\u201d \u0259s\u0259rinin n\u0259inki farslar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ri oldu\u011funu, b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259d\u0259bi m\u0259hsulu oldu\u011funu qeyd etdik.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/plugins\/random-image\/DSC_0233.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" alt=\"\" src=\"\/wp-content\/plugins\/random-image\/DSC_0233.jpg\" width=\"370\" height=\"248\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\">Dig\u0259r qazax aliml\u0259rinin bu m\u00f6vzudak\u0131 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 da m\u0259nd\u0259 f\u0259r\u0259h hissi yaratd\u0131. Qazax aliml\u0259rinin t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fcy\u0259 sevgil\u0259ri a\u00e7\u0131q hiss olunurdu. Konfransdan sonra bir-ne\u00e7\u0259 qazax alimi il\u0259 ayaq\u00fcst\u00fc \u00fcnsiyy\u0259tim d\u0259 oldu. Onlardan soru\u015fdum ki, n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0131ravi qazaxlar \u00f6zl\u0259rini t\u00fcrk hesab etmirl\u0259r. Qazax aliml\u0259rinin cavablar\u0131 \u00e7ox maraql\u0131 oldu. S\u0259n dem\u0259, uzun ill\u0259r Sovet \u0130mperiyas\u0131 t\u0259rkibind\u0259 olmas\u0131ndan ba\u015fqa, indi d\u0259 Rusiyan\u0131n Qazax\u0131stana t\u0259siri g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. Burada iri \u015firk\u0259tl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u0259hz ruslara v\u0259 Rusiyaya m\u0259xsusdur. \u018fhalinin 30%-i rusdur. Rus dili ikinci d\u00f6vl\u0259t dilidir. Lakin Qazax\u0131stan d\u00f6vl\u0259ti bunun m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini art\u0131q ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259dir v\u0259 bu tendensiyan\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259kd\u0259dir. Bel\u0259 ki, paytaxt\u0131n Almat\u0131dan m\u0259hz Astanaya k\u00f6\u015f\u00fcr\u00fclm\u0259si ruslar\u0131n Qazax\u0131stan d\u00f6vl\u0259tin\u0259 t\u0259sirini m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r azalma\u011fa hesablan\u0131b. \u00c7\u00fcnki, ruslar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u0259hz Almat\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. H\u0259m d\u0259 Almat\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri seysmik c\u0259h\u0259td\u0259n \u00e7ox aktiv b\u00f6lg\u0259dir, burada tez-tez z\u0259lz\u0259l\u0259l\u0259r ba\u015f verir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Almat\u0131da h\u00fcnd\u00fcr m\u0259rt\u0259b\u0259li binalara az-az rast g\u0259linir. Astana is\u0259 yeni \u015f\u0259h\u0259rdir, burada ruslar \u00e7ox azd\u0131r.<\/p>\n<p>Qazax\u0131stana s\u0259f\u0259rim \u00fcmumilikd\u0259 xo\u015f xatir\u0259l\u0259rl\u0259 yadda qald\u0131. \u018fn az\u0131ndan m\u00fcsalman \u00f6lk\u0259sidir, biz \u2013 az\u0259rbaycanl\u0131lara qarda\u015f m\u00fcnasib\u0259t var, h\u0259m d\u0259 ki, yax\u015f\u0131 ucuzluqdur&#8230;<\/p>\n<p><strong>\u018fhm\u0259d \u015eahidov<br \/>\n<\/strong>Almat\u0131, Qazax\u0131stan&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Almat\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259ti t\u0259bli\u011f ed\u0259n bir d\u0259n\u0259 d\u0259 plakata rast g\u0259lm\u0259dim&#8230; Oktyabr\u0131n 4-d\u0259 ax\u015fam saatlar\u0131nda Almat\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin beyn\u0259lxalq hava liman\u0131na endim. \u201cAir Astana\u201d hava yollar\u0131 \u015firk\u0259tin\u0259 m\u0259xsus t\u0259yyar\u0259 il\u0259&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[233,14],"tags":[],"class_list":["post-629","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-visit-abroad","category-visits"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/629","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=629"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12410,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/629\/revisions\/12410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}