{"id":709,"date":"2009-12-02T06:32:28","date_gmt":"2009-12-02T03:32:28","guid":{"rendered":"https:\/\/shahidov.com\/en\/?p=709"},"modified":"2020-03-11T21:46:40","modified_gmt":"2020-03-11T17:46:40","slug":"simali-kipr-haqqinda-n%c9%99l%c9%99r-bilirik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/shahidov.com\/en\/?p=709","title":{"rendered":"\u015e\u0130MAL\u0130 K\u0130PR HAQQINDA N\u018fL\u018fR B\u0130L\u0130R\u0130K?"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/kipr2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1096\" style=\"margin: 2px;\" title=\"kipr\" src=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/kipr2.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"100\" srcset=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/kipr2.jpg 150w, https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/kipr2-100x66.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>S\u0259f\u0259rin\u0259 haz\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131m bir \u00f6lk\u0259 bar\u0259d\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n ara\u015fd\u0131rma aparmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldim.<\/strong><br \/>\nBildiyiniz kimi Dekabr\u0131n 7-d\u0259 \u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259tinin paytaxt\u0131 olan Lefko\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u0259f\u0259rim olacaq. Bu \u00f6lk\u0259 haqq\u0131nda \u00e7ox e\u015fits\u0259m d\u0259, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n savay\u0131 d\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmayan v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sind\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 yerini tapa bilm\u0259y\u0259n bu d\u00f6vl\u0259t bar\u0259d\u0259 q\u0131sa ara\u015fd\u0131rma apard\u0131m v\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyim n\u0259tic\u0259l\u0259ri oxucular\u0131mla da payla\u015fmaq ist\u0259rdim.<!--more--><\/p>\n<p>\u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259ti v\u0259 ya \u015eimali Kipr (q\u0131saca olaraq KKTC) Aral\u0131q d\u0259nizinin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc adas\u0131 v\u0259 Anadolu yar\u0131madas\u0131ndan 65 km c\u0259nubda yerl\u0259\u015f\u0259n Kipr adas\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyi T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tind\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 bir d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmayan de-fakto m\u00fcst\u0259qil bir d\u00f6vl\u0259tdir. Bug\u00fcn bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n BMT v\u0259 Avropa Birliyi kimi n\u00fcfuzlu t\u0259\u015fkilatlar adan\u0131n c\u0259nubunda yerl\u0259\u015f\u0259n Kipr Respublikas\u0131n\u0131 tan\u0131y\u0131rlar. S\u0259b\u0259b is\u0259 sad\u0259dir. BMT v\u0259 Avropa Birliyi iddia edir ki, Kiprin \u015fimal hiss\u0259si T\u00fcrkiy\u0259nin i\u015f\u011fal\u0131 alt\u0131ndad\u0131r. M\u00fcst\u0259qilliyini elan etdikd\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r c\u00fcr siyasi, iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi d\u0259st\u0259k alan \u015eimali Kipri T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u201cYavru Vatan\u201d, \u201cYe\u015filada\u201d v\u0259 ya \u201cCennet ada\u201d dey\u0259 adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/rauf_denktas.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-711\" title=\"rauf_denktas\" src=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/rauf_denktas.jpg\" alt=\"rauf_denktas\" width=\"280\" height=\"156\" srcset=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/rauf_denktas.jpg 466w, https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/rauf_denktas-100x55.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 280px) 100vw, 280px\" \/><\/a>\u015eimali Kiprin s\u0259rh\u0259dl\u0259ri \u015fimalda Dipkarpaz, q\u0259rbd\u0259 G\u00fczelyurt v\u0259 c\u0259nubda Ak\u0131c\u0131lara q\u0259d\u0259r uzan\u0131r. \u015eKTC il\u0259 Kipr Respublikas\u0131 aras\u0131nda BMT-nin n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan bufer zona yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>\u015eimali Kiprin \u0259n g\u00f6z\u0259l v\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli yerl\u0259ri paytaxt Lefko\u015fa, Girn\u0259, Qazima\u011fusa v\u0259 G\u00f6z\u0259lyurtdur. Aral\u0131q d\u0259nizi iqlimind\u0259 yerl\u0259\u015fdiyind\u0259n bu \u00f6lk\u0259d\u0259 \u00e7ox da ya\u011f\u0131\u015f ya\u011fm\u0131r. Ad\u0259t\u0259n isti v\u0259 quru hava iqlimin\u0259 malikdir.<\/p>\n<p>Bu adan\u0131n tarixin\u0259 g\u0259linc\u0259, bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259sar\u0259ti alt\u0131nda olan Kipr eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 1500-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Q\u0259dim Misirin idar\u0259si alt\u0131nda olmu\u015fdur. Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 333-c\u00fc ild\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 farslar\u0131 m\u0259\u011flub ed\u0259n Makedoniyal\u0131 \u0130sk\u0259nd\u0259rin idar\u0259si alt\u0131na ke\u00e7mi\u015fdir. Bu tarixd\u0259n sonra adada yunan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 58-ci ild\u0259 ada Roma \u0130mperiyas\u0131n\u0131n vilay\u0259ti \u015f\u0259klin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259 350 il boyu Roma \u0130mperiyas\u0131n\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-1.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignright\" title=\"lefkosa-1\" src=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-1.jpg\" alt=\"lefkosa-1\" width=\"280\" height=\"156\" \/><\/a>Sonralar Kipr adas\u0131 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin\u0259 aid g\u0259mil\u0259r\u0259 silsil\u0259 h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n xristian d\u0259niz quldurlar\u0131n\u0131n m\u0259kan\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdi. Bu d\u0259niz quldurlar\u0131 \u0259sas\u0259n d\u0259niz ticar\u0259t g\u0259mil\u0259rin\u0259 v\u0259 h\u0259cc\u0259 ged\u0259n s\u0259rni\u015finl\u0259ri da\u015f\u0131yan g\u0259mil\u0259r\u0259 h\u00fccumlar t\u0259\u015fkil edirdil\u0259r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Kipr adas\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si bir tarixi ehtiyac kimi g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. 01 \u0130yul 1570 \u2013 01 Avqust 1571 tarixl\u0259rind\u0259 II S\u0259limin h\u00f6kmdarl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131 L\u0259l\u0259 Mustafa Pa\u015fan\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131ndak\u0131 ordu v\u0259 Piyale Pa\u015fan\u0131n d\u0259niz donanmas\u0131n\u0131n birg\u0259 h\u00fccumu il\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin idar\u0259\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7di. Kiprin f\u0259thi il\u0259 \u015e\u0259rqi Aral\u0131q tamamil\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. 15 Sentyabr 1570-ci ild\u0259 L\u0259l\u0259 Mustafa Pa\u015fa t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 Lefko\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 daxil olmu\u015fdur. Kiprin f\u0259th edilm\u0259si zaman\u0131 adada \u00e7ox az sayda rum var idi. 1571-ci ild\u0259 adada siyah\u0131ya al\u0131nma ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 150 000 \u0259hali qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Adadak\u0131 t\u00fcrk \u0259sg\u0259rinin say\u0131 is\u0259 30 000 n\u0259f\u0259r idi.<br \/>\nXX \u0259srd\u0259 Kiprd\u0259 v\u0259ziyy\u0259t daha qaynar v\u0259 maraql\u0131 oldu. Bel\u0259 ki, 1974-c\u00fc ild\u0259 ba\u015flad\u0131lan Kipr H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 1976-c\u0131 ild\u0259 Kipr T\u00fcrk Federal D\u00f6vl\u0259ti yarad\u0131ld\u0131. 15 Noyabr 1983-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 \u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259yan etmi\u015fdir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft\" title=\"lefkosa-2\" src=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-2.jpg\" alt=\"lefkosa-2\" width=\"280\" height=\"156\" \/><\/a>\u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259ti r\u0259smi ad\u0131 il\u0259 t\u0259kc\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131n\u0131b. \u0130lk ill\u0259r Pakistan v\u0259 Banqlade\u015f \u015eimali Kipri tan\u0131salar da, daha sonradan beyn\u0259lxalq t\u0259zyiql\u0259r alt\u0131nda bu fikird\u0259n geri \u00e7\u0259kilmi\u015fl\u0259r. 1992-ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 il\u0259 \u015eimali Kipr aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yaranm\u0131\u015fd\u0131r, daha sonra Az\u0259rbaycan da \u015eimali Kiprin m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131r. R\u0259smi olaraq m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131masalar da, d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259ti \u015eKTC il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurmaqdad\u0131r. Hal-haz\u0131rda \u015eimali Kiprd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 s\u0259firliyi, Avstriya, Almaniya, B\u00f6y\u00fck Britaniya, AB\u015e t\u0259msil\u00e7ilikl\u0259ri, Fransa M\u0259d\u0259niyy\u0259t D\u0259rn\u0259yi v\u0259 Avropa Birliyinin d\u0259st\u0259k ofisi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>\u015eimali Kiprd\u0259 T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Q\u00fcvv\u0259l\u0259ri Komandanl\u0131\u011f\u0131 (GKK) adl\u0131 silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. Bu orduda 18-40 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda 4000 n\u0259f\u0259r xidm\u0259t ke\u00e7m\u0259kd\u0259dir. Bundan ba\u015fqa, T\u00fcrkiy\u0259 Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin 11-ci kolordusu Kipr T\u00fcrk S\u00fclh Korpusu ad\u0131 il\u0259 adada xidm\u0259t ke\u00e7m\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u015eimali Kipr m\u00fct\u0259madi olaraq T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n yard\u0131mlar almaqdad\u0131r. Milli valyutas\u0131 t\u00fcrk lir\u0259si olan bu d\u00f6vl\u0259tin b\u00fct\u00fcn idxal v\u0259 ixrac \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 m\u0259hz T\u00fcrkiy\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-716\" title=\"lefkosa-4\" src=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-4.jpg\" alt=\"lefkosa-4\" width=\"280\" height=\"156\" srcset=\"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-4.jpg 466w, https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/lefkosa-4-100x55.jpg 100w\" sizes=\"auto, (max-width: 280px) 100vw, 280px\" \/><\/a>Telefon kodu +90 392 olan \u015eimali Kiprin internet domen ad\u0131 *.nc.tr kimidir. D\u00fcnya Po\u00e7t Birliyi m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi \u015eimali Kipri tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131ndan bu \u00f6lk\u0259y\u0259 h\u0259r hans\u0131 m\u0259ktub v\u0259 ya ba\u011flama g\u00f6nd\u0259r\u0259nd\u0259 \u201cMersin 10 Turkey\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 qeyd olunmal\u0131d\u0131r. \u015eimali Kipr\u0259 hava u\u00e7u\u015flar\u0131 yaln\u0131z T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycandan h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>2006-c\u0131 ild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f siyah\u0131ya almaya g\u00f6r\u0259 265 000 \u0259halisi olan bu \u00f6lk\u0259 \u0259sas\u0259n iki z\u00fcmr\u0259d\u0259n \u2013 Kipr t\u00fcrkl\u0259ri v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259lmi\u015f t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. Burada az sayda maruni v\u0259 rumlar da ya\u015famaqdad\u0131r. D\u00f6vl\u0259tin r\u0259smi dili T\u00fcrk dilidir. \u018fhali \u0259slind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u0259sinin Kipr l\u0259h\u00e7\u0259sind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 1940-cu ild\u0259n etibar\u0259n lat\u0131n h\u0259rfl\u0259riyl\u0259 yaz\u0131rlar. \u015eimali Kipr \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti m\u00fcs\u0259lmand\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u0259sas g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi m\u0259hz turizm sah\u0259sidir. Bu \u00f6lk\u0259nin iqlimi el\u0259 \u0259lveri\u015flidir ki, ilin b\u00fct\u00fcn f\u0259sill\u0259rind\u0259 bura turizm \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox s\u0259rf\u0259lidir. Ya\u011f\u0131\u015flar \u0259sas\u0259n Dekabr v\u0259 Yanvar aylar\u0131nda ya\u011f\u0131r ki, bu da m\u0259ni \u00e7ox \u00fczd\u00fc. M\u0259nim d\u0259 b\u0259xtim bel\u0259dir. M\u0259hz Dekabr ay\u0131nda s\u0259f\u0259rimi realla\u015fd\u0131rmal\u0131 oldum. \u018fslind\u0259 ilin 6 ay\u0131nda havan\u0131n orta tempraturu 20 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259n y\u00fcks\u0259k olur.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu yazd\u0131qlar\u0131m \u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m ensiklopedik m\u0259lumatd\u0131r. H\u0259qiq\u0259td\u0259 adan\u0131n \u015fimal hiss\u0259sinin nec\u0259 g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc, oradak\u0131 h\u0259yat t\u0259rzinin, ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131n, iqtisadiyyat\u0131n, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u00f6z\u0259llikl\u0259rini daha yax\u0131ndan \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015facam v\u0259 yekunda g\u00f6z\u0259l bir reportaj haz\u0131rlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015facam.<\/p>\n<p><strong>\u018fhm\u0259d \u015eAH\u0130DOV<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259f\u0259rin\u0259 haz\u0131rla\u015fd\u0131\u011f\u0131m bir \u00f6lk\u0259 bar\u0259d\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n ara\u015fd\u0131rma aparmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldim. Bildiyiniz kimi Dekabr\u0131n 7-d\u0259 \u015eimali Kipr T\u00fcrk C\u00fcmhuriyy\u0259tinin paytaxt\u0131 olan Lefko\u015fa \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u0259f\u0259rim olacaq. Bu \u00f6lk\u0259 haqq\u0131nda \u00e7ox e\u015fits\u0259m d\u0259,&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1096,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[236,5],"tags":[],"class_list":["post-709","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-articles","category-article"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/shahidov.com\/en\/wp-content\/uploads\/kipr2.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/709","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=709"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/709\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12488,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/709\/revisions\/12488"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=709"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=709"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/shahidov.com\/en\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=709"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}